МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ФИЗИКА ПӘНІНЕ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ МАҚСАТЫНДА ПРОБЛЕМАЛЫҚ ОҚУ ӘДІСІН ҚОЛДАНУ (9–11 СЫНЫП)
Article Sidebar
Main Article Content
Аңдатпа
Мақалада мектептің жоғары сынып оқушыларының (9–11-сыныптар) физика пәніне деген қызығушылығын арттырудың тиімді жолы ретінде проблемалық оқыту (problem-based learning, PBL) технологиясының теориялық-методологиялық негіздері жан-жақты талданады. Зерттеу барысында физикаға деген қызығушылықтың төмендеуінің халықаралық және қазақстандық деректермен расталған тенденциясы сараланып, проблемалық оқытудың дидактикалық мүмкіндіктері М.И. Махмутов пен А.М. Матюшкиннің классикалық тұжырымдамалары, Р.М. Раян мен Э.Л. Десидің өзін-өзі анықтау теориясы (SDT), Хиди мен Реннингердің қызығушылықтың төрт фазалы моделі, сондай-ақ когнитивтік конфликт теориясы аясында қарастырылады. 5E моделі (Ынталандыру - Зерттеу - Түсіндіру - Тереңдету - Бағалау) физиканың негізгі бөлімдері бойынша нақты проблемалық жағдаяттармен байланыстырылып, оның дидактикалық құрылымы ашылады. Жаңартылған ГОСО 2022 және «Физика, математика және информатика» журналының бағытымен үйлесімді болатын формативтік бағалаудың проблемалық оқытуды толықтырушы рөлі де қарастырылады. Мақаланың теориялық жаңалығы — ситуативтік қызығушылық пен когнитивтік конфликтің өзара байланысын шоғырландырып, оларды жоғары сынып физикасының контекстінде бірыңғай дидактикалық жүйе ретінде ұсынуда.
Article Details
##submission.citations##
OECD. (2023). PISA 2022 Results (Volume I and II) — Country Notes: Kazakhstan. OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/ed6fbcc5-en
National Testing Center. (2024). Interim Results of UNT-2024. Retrieved from testcenter.kz. https://testcenter.kz/ru/press-tsentr/novosti/detail.php?ID=7044
24.kz. (2025, January). More than 19% of Applicants Chose Mathematics and Physics in UNT. https://24.kz/ru/news/social/756022
Steidtmann, L., Kleickmann, T., & Steffensky, M. (2023). Declining Interest in Science in Lower Secondary School Classes. Journal of Research in Science Teaching, 60(1), 164–195. https://doi.org/10.1002/tea.21794
Potvin, P., & Hasni, A. (2014). Analysis of the Decline in Interest Towards School Science and Technology from Grades 5 Through 11. Journal of Science Education and Technology, 23(6), 784–802. https://doi.org/10.1007/s10956-014-9512-x
Archer, L., Moote, J., MacLeod, E., Francis, B., & DeWitt, J. (2020). 15/16-Year-Old Students' Reasons for Choosing and Not Choosing Physics at A-Level. International Journal of Science and Mathematics Education. https://doi.org/10.1007/s10763-018-9900-4
Gumisirizah, N., Muwonge, C.M., & Nzabahimana, J. (2023). The Role of Problem-Based Learning Approach in Teaching and Learning Physics: A Systematic Literature Review. F1000Research, 12, 951. https://doi.org/10.12688/f1000research.136339.2
Makhmutov, M.I. (1975). Problem-Based Learning: Main Issues of Theory. Moscow: Pedagogika. 368 p.
Matyushkin, A.M. (1972). Problem Situations in Thinking and Learning. Moscow: Pedagogika. 208 p.
Malafeev, R.I. (1993). Problem-Based Teaching of Physics in Secondary School. Moscow: Prosveshchenie. 192 p.
Docktor, J.L., & Mestre, J.P. (2014). Synthesis of Discipline-Based Education Research in Physics. Physical Review ST Physics Education Research, 10(2), 020119. https://doi.org/10.1103/PhysRevSTPER.10.020119
Liu, Y., & Pasztor, A. (2022). Effects of Problem-Based Learning Instructional Intervention on Critical Thinking in Higher Education: A Meta-Analysis. Thinking Skills and Creativity, 45, 101069. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2022.101069
Minister of Education of the Republic of Kazakhstan. (2022). Order No. 348 dated August 3, 2022 “On Approval of State Compulsory Educational Standards.” https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200029031
AEO Nazarbayev Intellectual Schools. (2020). Annual Report 2020. https://www.nis.edu.kz
Posner, G.J., Strike, K.A., Hewson, P.W., & Gertzog, W.A. (1982). Accommodation of a Scientific Conception: Toward a Theory of Conceptual Change. Science Education, 66(2), 211–227. https://doi.org/10.1002/sce.3730660207
Limon, M. (2001). On Cognitive Conflict as an Instructional Strategy for Conceptual Change: A Critical Appraisal. Learning and Instruction, 11(4–5), 357–380. https://doi.org/10.1016/S0959-4752(00)00037-2
Boe, M.V., et al. (2025). How Motivation for Undergraduate Physics Interacts with Learning Activities in a System with Built-in Autonomy. Science Education. https://doi.org/10.1002/sce.21912
Palmer, D., Dixon, J., & Archer, J. (2017). Using Situational Interest to Enhance Individual Interest and Science-Related Behaviours. Research in Science Education, 47, 731–753. https://doi.org/10.1007/s11165-016-9526-x
Bybee, R.W. (2015). The BSCS 5E Instructional Model: Creating Teachable Moments. Arlington, VA: NSTA Press.