ТҰРМЫСТЫҚ ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ УТИЛИЗАЦИЯЛАУ ЖҮЙЕСІНІҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕСІ
Article Sidebar
Main Article Content
Аңдатпа
Фармацевтикалық заттардың су, топырақ және тірі ағзаларда анықталуы – қазіргі жаһандық экологиялық мәселелердің бірі. Оның негізгі себептері – дәрілік препараттарды шамадан тыс қолдану және пайдаланылмаған немесе мерзімі өткен дәрілерді дұрыс жоймау. Сондықтан дәрілік қалдықтарды қауіпсіз жинау мен жою жүйелерін дамыту, сондай-ақ халықтың экологиялық сауаттылығын арттыру маңызды.Зерттеуде 2016-2026 жылдар аралығында жарияланған 48-ден астам ғылыми мақалаға талдау жасалды. Нәтижесінде көптеген елдерде тұрғындардың дәрілерді көбіне тұрмыстық қоқысқа тастайтыны немесе кәріз жүйесіне ағызатыны анықталды. Бұл жағдай арнайы қабылдау бағдарламалары бар мемлекеттерде де кездеседі, яғни қолданыстағы жүйелердің тиімділігі жеткіліксіз. Сонымен қатар, соңғы зерттеулер қоршаған ортада антибиотиктер, гормондық препараттар және ауырсынуды басатын дәрілер қалдықтарының көбеюін көрсетіп отыр. Мәселенің негізгі себептері – халықтың ақпараттану деңгейінің төмендігі және экологиялық білімнің жеткіліксіздігі. Сондықтан ақпараттық-ағартушылық жұмыстарды күшейту, халықтың экологиялық мәдениетін арттыру және дәрілік қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру қажет.
Article Details
##submission.citations##
OECD Indicators. Health at a Glance 2019; OECD Publishing: Paris, France, 2019.
Barrenberg, E.; Knopf, H.; Garbe, E. Over-the-counter (OTC) drug consumption among adults living in Germany: Results from the German Health Interview and Examination Survey for Adults 2008–2011 (DEGS1). Pharmacy 2018, 6, 52.
Malik, M.; Tahir, M.J.; Jabbar, R.; Ahmed, A.; Hussain, R. Self-medication during COVID-19 pandemic: Challenges and opportunities. Drugs Ther. Perspect. 2020, 36, 565–567.
Kovalakova, P.; Cizmas, L.; McDonald, T.J.; Marsalek, B.; Feng, M.; Sharma, V.K. Occurrence and toxicity of antibiotics in the aquatic environment: A review. Chemosphere 2020, 251, 126351.
The State of the World’s Antibiotics 2021, a Global Analysis of Antimicrobial Resistance and Its Drivers, the Center for Disease Dynamics, Economics & Policy. 2021. Available online.
Vieno, N.; Hallgren, P.; Wallberg, P.; Pyhälä, M.; Zandaryaa, S. Baltic Marine Environment Protection Commission. Pharmaceuticals in the Aquatic Environment of the Baltic Sea Region: A Status Report; CCB Report: Pharmaceutical Pollution in the Baltic Sea Region; UNESCO Publishing: Uppsala, Sweden, 2017; Volume.
Naser, A.Y.; Amara, N.; Dagash, A.; Naddaf, A. Medications disposal and medications storage in Jordan: A cross-sectional study. Int. J. Clin. Pract. 2021, 75, e13822.
Hassali, A.M.; Shakeel, S. Unused and Expired Medications Disposal Practices among the General Public in Selangor, Malaysia. Pharmacy 2020, 8, 196.
WHO (Қазақстан контекстінде антибиотиктер және дәрілік қауіпсіздік) WHO Global Antimicrobial Resistance reports.
Pereira, A.; Silva, L.; Laranjeiro, C.; Lino, C.; Pena, A. Selected pharmaceuticals in different aquatic compartments: Part I—Source, fate and occurrence. Molecules 2020, 25, 1026.
Martínez-Alcalá, I.; Guillén-Navarro, J.M.; Lahora, A. Occurrence and fate of pharmaceuticals in a wastewater treatment plant from southeast of Spain and risk assessment. J. Environ. Manag. 2021, 279, 111565.
Madikizela, L.M.; Ncube, S.; Chimuka, L. Analysis, occurrence, and removal of pharmaceuticals in African water resources: A current status. J. Environ. Manag. 2020, 253, 109741.
Madikizela, L.M.; Tavengwa, N.T.; Chimuka, L. Status of pharmaceuticals in African water bodies: Occurrence, removal and analytical methods. J. Environ. Manag. 2017, 193, 211–220.
De Garcia, S.A.O.; Pinto, G.P.; Garcia-Encina, P.A.; Irusta-Mata, R. Ecotoxicity and environmental risk assessment of pharmaceuticals and personal care products in aquatic environments and wastewater treatment plants. Ecotoxicology 2014, 23, 1517–1533.
Kar, S.; Sanderson, H.; Roy, K.; Benfenati, E.; Leszczynski, J. Ecotoxicological assessment of pharmaceuticals and personal care products using predictive toxicology approaches. Green Chem. 2020, 22, 1458–1516.
OECD. Pharmaceutical Residues in Freshwater: Hazards and Policy Responses, OECD Studies on Water; OECD Publishing: Paris, France, 2019.